Mađarska dijaspora - šta nakon Orbana?
Većina saveza mađarske manjine u zemljama susedima Mađarske bila je svojevrsni privezak Orbanove stranke Fides. Novi premijer Peter Mađar sada želi da reformiše sistem odnosa prema dijaspori.
Foto: 021.rs
U Mađarskoj od 1990. nijedan premijer ne može da zaobiđe nepisanu obavezu da se proglasi odgovornim za Mađare u inostranstvu. Iza toga stoji "trauma Trijanona" koja i danas živi u zemlji: Mađarska je, naime, nakon Prvog svetskog rata mirovnim ugovorom u Trijanonu (1920) izgubila više od 70 odsto svoje teritorije u korist susednih zemalja.
Tako su se milioni Mađara iznenada našli u drugim državama, gde su često tretirani kao građani drugog reda. Tokom komunističke diktature koja je vladala Mađarskom od 1945. do 1989. godine, govor o sunarodnicima u susednim zemljama bio je tabu-tema.
Prvi postkomunistički mađarski premijer, konzervativac Jožef Antal, izazvao je pažnju 1990. godine kada je prilikom preuzimanja dužnosti rekao da želi da bude "u duhu" premijer svih 15 miliona Mađara.
Pritom je od pet miliona Mađara u inostranstvu širom sveta pre svega mislio na tada još tri i po miliona u Rumuniji, Srbiji, Slovačkoj i Ukrajini. Od tada je mađarska manjina u inostranstvu trajna unutrašnjopolitička tema, iako njihov broj opada - danas u susednim zemljama živi još samo oko dva miliona Mađara, piše Dojče vele.
Nijedan drugi mađarski predsednik vlade nije toliko prisvojio "Mađare van matice" kao Viktor Orban. To posebno važi za današnjih 1,1 milion Mađara u rumunskoj Transilvaniji, daleko najveću mađarsku manjinu u Evropi. Njihovu interesnu organizaciju, Demokratski savez Mađara u Rumuniji (RMDSZ), Orban je još pre nekoliko godina pretvorio u privezak svoje stranke Fides.
Kraj "etničke autokratije"
Sociolog Tamaš Kiš, poreklom iz transilvanijskog Kluža, govori stoga o "etničkoj autokratiji". Sličnu zavisnost od Orbana i Fidesa nalazimo i kod Saveza vojvođanskih Mađara (SVM) u Srbiji, kao i, u nešto manjoj meri, kod mađarskih stranaka u Slovačkoj i Ukrajini.
Sada je, međutim, jasno: za sve Orbanu lojalne političare u četiri zemlje, promenom vlasti u Budimpešti nastupila je prekretnica. Novi predsednik vlade Peter Mađar zatražio je od njih da u budućnosti ostanu politički neutralni. Pored toga, želi da reformiše korumpirani sistem finansijske podrške Mađarima u manjinama.
Prekretnica za manjinske političare
Pritom se ne radi o sporednom političkom pitanju, već o panevropskom problemu. Stranke Mađara u Rumuniji i Srbiji imaju delom znatan uticaj na vladinu politiku u svojim državama, naročito u Rumuniji. Obe stranke članice su Evropske narodne partije (EPP), koju je Orbanov Fides napustio 2021. godine. Takođe su članice Federalističke unije evropskih nacionalnosti (FUEN), najvećeg manjinskog krovnog saveza u Evropi, čiji je predsednik dugo bio političar iz RMDSZ. Iz FUEN-a je 2013. godine potekla inicijativa "Minority SafePack" za bolju zaštitu manjina u Evropi, koju je Orbanova vlada koristila za svoju politiku protiv Evropske unije.
I finansijska podrška Orbanove države institucionalnoj mreži manjina razvila se u prekogranični problem. Prema konzervativnim procenama, u prethodnih 16 godina iznosila je više od tri milijarde evra, pri čemu je najveći deo novca završio u Rumuniji. Proverljivi podaci nisu dostupni, jer se podrška Mađarima u inostranstvu sprovodi kroz potpuno netransparentan sistem fondacija i preduzeća.
Radilo se o biračima
Masovno prisvajanje Mađara iz dijaspore od strane Orbana imalo je jedan cilj: birače. Mnogi Mađari u manjinama poseduju mađarsko državljanstvo i kao takvi od 2014. godine imaju pravo glasa na mađarskim parlamentarnim izborima po listama. Posebno su važni Mađari u Rumuniji kao najbrojnija dijaspora. Oni gotovo uvek u ogromnoj većini glasaju za Fides.
Da bi ideološki vezao Mađare u manjinama za svoju stranku, Orban je uspostavio snažno revizionistički-istorijski narativ. Prema njemu, Mađari su nacija koja je u 20. veku, kao nijedna druga u Evropi, bila rastrgnuta i koja zbog toga pati i danas. Ipak, kako glasi Orbanova poruka, ona ostaje jedinstvena - preko granica - s Orbanom kao njenim vođom.
Najbolji odnosi s nacionalistima
Takav diskurs nije sprečavao budimpeštanskog autokratu da održava vrlo dobre odnose s nacionalističkim političarima drugih naroda, poput srpskog predsednika Aleksandra Vučića ili slovačkog premijera Roberta Fica. Prošle godine je čak, povodom predsedničkih izbora u Rumuniji, svojim sunarodnicima preporučio da glasaju za krajnje desničarskog kandidata Đorđa Simiona, koji je ranije bio suorganizator antimađarskih ispada na vojnom groblju u Transilvaniji.
I finansijska podrška Orbanove države institucionalnoj mreži manjina razvila se u ozbiljan prekogranični problem. U susednim zemljama, naročito u Rumuniji, mađarska država finansirala je manjinske institucije, mađarske crkve, obrazovanje na mađarskom jeziku, pa čak i uspostavila sistem etničkog podsticanja privrede kojim su podržavani preduzetnici mađarskog porekla.
"Orban je kupio politiku rumunskih Mađara - i veliki deo manjine. Većina rukovodstva RMDSZ je na taj način u potpunosti postala glasnogovornik Fidesa", kaže za Dojče vele Peter Ekštajn-Kovač. On je advokat, istaknuti liberalni političar mađarske manjine u Rumuniji i bivši ministar za manjine.
Pročitaj još
Mađar zahteva neutralnost
Mađarski premijer Peter Mađar već se sastao s političkim predstavnicima mađarskih manjina u Rumuniji, Srbiji i Slovačkoj - Hunorom Kelemenom, Balintom Pastorom i Laslom Gubikom - i pozvao ih da ubuduće ostanu stranačko‑politički neutralni. Posebno su Kelemen (Rumunija) i Pastor (Srbija) ličnim istupima intervenisali u mađarskoj izbornoj kampanji 2026. godine, sugerišući da samo Orban i Fides mogu da zastupaju interese Mađara u manjinama.
Peter Mađar želi da i dalje podržava mađarske manjine. Već je izjavio da njegova vlada ne namerava da umanjuje već stečena prava. Najavio je, međutim, i retroaktivnu proveru zakonitosti svih isplata manjinama od 2010. godine, kao i reorganizaciju sistema finansijske podrške na nov i transparentan način.
Peter Ekštajn-Kovač nada se da će promene u Mađarskoj doneti i novi podsticaj mađarskim manjinama.
"Moramo se vratiti izvornoj ideji manjinskih interesnih organizacija, koja je podrazumevala da sve neekstremističke struje imaju mesta jedna pored druge unutar iste organizacije", kaže taj liberalno orijentisani advokat i političar.
On od nove mađarske vlade očekuje radikalan zaokret u manjinskoj politici.
"Postoje veoma loši istorijski presedani - setimo se samo Nemačke - u kojima je matična država u nemirnim vremenima koristila svoje manjine s one strane granica. Bilo bi važno stvoriti uslove da Mađarska više nikada ne može sa svojim manjinama da učini ono što je činila tokom Orbanove vladavine."
Ukoliko imate potrebu za radnom snagom nudimo vam mogućnost da na jednostavan način oglasite poziciju za posao.
Radno mesto možete oglasiti u odeljku Oglasi za posao ili jednostavno klikom na ovu poruku.
NAJČITANIJE U POSLEDNJIH 72H
Ostalo iz kategorije Info - Region i svet
Protesti u Francuskoj: Privedeno 219 osoba
14.11.2026.•
0
Francuska policija privela je 219 osobu tokom današnjih protesta širom zemlje, saopštilo je Ministarstvo unutrašnjih poslova.
Tirana: Demonstranti pokušali da polome vrata Skupštine
14.11.2026.•
0
Dvojica demonstranata pokušala su danas tokom protesta u Tirani da polome metalnom šipkom vrata zgrade Skupštine Albanije, koja se nalazi preko puta sedišta vlade.
U Portugalu protesti u više od 30 gradova
14.11.2026.•
1
Desetine hiljada ljudi marširalo je u više od 30 gradova u Portugalu, u najvećem protestu do sada protiv vrtoglavog rasta cena stanovanja, zbog čega kupovina ili iznajmljivanje za najveći broj ljudi postaju nedostižni.
Kremlj: Sastanak Putina, Sija i Trampa u Kini 19. novembra
14.11.2026.•
0
Ruski predsednik Vladimir Putin, njegov kineski kolega Si Đinping i predsednik SAD Donald Tramp održaće trilateralni sastanak u kineskom gradu Šenženu 19. novembra.
Zelenski kritikuje SpejsEks zbog ograničenja brzine satelitskih terminala
14.11.2026.•
2
Predsednik Ukrajine Volodimir Zelenski danas je pojačao kritike na račun kompanije SpejsEks
Plenković: Nema potrebe za ostavkom ministarke zdravstva zbog smrti pacijenta na Klinici za psihijatriju
14.11.2026.•
3
Premijer Hrvatske Andrej Plenković izjavio je da nema potrebe za ostavkom ministarke zdravstva Irene Hrstić zbog smrti pacijenta u zagrebačkoj Klinici za psihijatriju "Sveti Ivan".
Brazilska država Para proglasila vanredno stanje zbog više od 5.000 šumskih požara
14.11.2026.•
0
Brazilska država Para proglasila je vanredno stanje nakon što je od početka novembra u slivu Amazona zabeleženo više od 5.000 šumskih požara, koji se šire zbog teške suše povezane sa klimatskim fenomenom El Ninjo.
I danas demonstracije u Francuskoj
14.11.2026.•
1
Širom Francuske i danas se održavaju demonstracije mladih i organizacije Žuti prsluci zbog raznih pitanja: plate, povećanje sredstava za obrazovanje, zaštita dece i adolescenata.
Privrednici u Crnoj Gori nezadovoljni novim modelom plata: Najavljuju otpuštanja i poskupljenja
14.11.2026.•
3
Privrednici u Crnoj Gori nezadovoljni su vladinim "Evro modelom", koji predviđa povećanje minimalnih zarada, a najavljuju da bi zbog većih troškova mogli da povećaju cene i smanje broj zaposlenih.
Papa Lav XIV u Peruu osudio "mačizam" i nasilje nad ženama
14.11.2026.•
0
Papa Lav XIV osudio je rasprostranjeni mačizam, odnosno muški šovinizam, i nasilje nad ženama u Peruu, pozivajući da žene budu zaštićene, poštovane i ravnopravne.
Građani u Zagrebu odali počast sportisti za čiju smrt su osumnjičeni medicinski tehničari
14.11.2026.•
0
Više stotina građana danas u podne je na zagrebačkom Cvjetnom trgu odalo počast pacijentu za čiju su smrt 21. oktobra osumnjičena četvorica medicinskih tehničara zagrebačke Klinike za psihijatriju "Sveti Ivan".
SAD izgubile status zemlje u kojoj su male boginje eliminisane posle 26 godina
14.11.2026.•
0
Panamerička zdravstvena organizacija (PAHO), međunarodno zdravstveno telo, ukinula je Sjedinjenim Američkim Državama (SAD) status zemlje u kojoj su male boginje eliminisane, prenosi WSJ.
U Sloveniji izborna tišina pred sutrašnje lokalne izbore
14.11.2026.•
0
U Sloveniji je na snazi izborna tišina pred nedeljne lokalne izbore, koji se održavaju u svih 212 opština.
Novac bio zakopan i u šumi: Pronađeno 19,5 miliona dolara u istrazi protiv bivšeg Orbanovog ministra
14.11.2026.•
10
Mađarska agencija za borbu protiv korupcije saopštila je da je tokom istrage protiv bivšeg ministra, iz vlade nacionalističkog lidera Viktora Orbana, zaplenila gotovinu u vrednosti od 19,5 miliona dolara.
Letovi u SAD ponovo dozvoljeni: Oko 1,5 miliona putnika pogođeno poremećajima
14.11.2026.•
4
U Sjedinjenim Američkim Državama ponovo je dozvoljeno poletanje nakon višečasovne obustave svih polazaka na američkim aerodromima, uvedene zbog bezbednosnih razloga, usled prekida telekomunikacija.
Tramp, Si i Putin planiraju sastanak na marginama samita APEC
14.11.2026.•
1
Lideri Sjedinjenih Američkih Država, Kine i Rusije, Donald Tramp, Si Đinping i Vladimir Putin, planiraju da se sastanu u četvrtak na marginama samita Azijsko-pacifičke ekonomske saradnje (APEC) u kineskom gradu Šenženu.
Estonija neće dozvoliti ruskim i beloruskim sportistima da se takmiče na njenoj teritoriji
14.11.2026.•
2
Estonija je postala četvrta zemlja koja je odlučila da ne dozvoli ruskim i beloruskim sportistima da se takmiče na njenoj teritoriji zbog rata u Ukrajini.
Svi letovi u SAD prizemljeni zbog "vanrednih okolnosti i bezbednosnih razloga"
13.11.2026.•
5
Svi letovi u Sjedinjenim Američkim Državama prizemljeni su do daljeg, "zbog vanrednih okolnosti i iz bezbednosnih razloga", saopštila je Federalna uprava za vazduhoplovstvo (FAA), piše CNN.
Smrt sportiste u psihijatrijskoj bolnici potresla Hrvatsku: Ostavke u upravi, četvorica tehničara u pritvoru
13.11.2026.•
11
Predsednik i članovi Upravnog veća Klinike za psihijatriju "Sveti Ivan" podneli su ostavke pošto je u javnosti otvoreno pitanje propusta i odgovornosti vođstva klinike u slučaju smrti Kristijana Josipa Periša (32).
U eksploziji automobila u Moskvi ranjen savetnik bivšeg proruskog premijera Ukrajine
13.11.2026.•
1
U eksploziji bombe podmetnute u njegov automobil, u Moskvi je danas ranjen jedan savetnik bivšeg proruskog premijera Ukrajine.
U SAD uhapšen i deportovan rekordan broj ljudi
13.11.2026.•
2
Služba za imigraciju i carinu SAD (ICE) saopštila je da je u poslednjih godinu dana uhapsila i deportovala više ljudi nego ikad u svojoj dvadesettrogodišnjoj istoriji.
Komentari 6
Particulare matter
Orphan
Realno
Komentari čitalaca na objavljene vesti nisu stavovi redakcije portala 021 i predstavljaju privatno mišljenje anonimnog autora.
Redakcija 021 zadržava pravo izbora i modifikacije pristiglih komentara i nema nikakvu obavezu obrazlaganja svojih odluka.
Ukoliko je vaše mišljenje napisano bez gramatičkih i pravopisnih grešaka imaće veće šanse da bude objavljeno. Komentare pisane velikim slovima u većini slučajeva ne objavljujemo.
Pisanje komentara je ograničeno na 1.500 karaktera.
Napiši komentar