Mađarska dijaspora - šta nakon Orbana?
Većina saveza mađarske manjine u zemljama susedima Mađarske bila je svojevrsni privezak Orbanove stranke Fides. Novi premijer Peter Mađar sada želi da reformiše sistem odnosa prema dijaspori.
Foto: 021.rs
U Mađarskoj od 1990. nijedan premijer ne može da zaobiđe nepisanu obavezu da se proglasi odgovornim za Mađare u inostranstvu. Iza toga stoji "trauma Trijanona" koja i danas živi u zemlji: Mađarska je, naime, nakon Prvog svetskog rata mirovnim ugovorom u Trijanonu (1920) izgubila više od 70 odsto svoje teritorije u korist susednih zemalja.
Tako su se milioni Mađara iznenada našli u drugim državama, gde su često tretirani kao građani drugog reda. Tokom komunističke diktature koja je vladala Mađarskom od 1945. do 1989. godine, govor o sunarodnicima u susednim zemljama bio je tabu-tema.
Prvi postkomunistički mađarski premijer, konzervativac Jožef Antal, izazvao je pažnju 1990. godine kada je prilikom preuzimanja dužnosti rekao da želi da bude "u duhu" premijer svih 15 miliona Mađara.
Pritom je od pet miliona Mađara u inostranstvu širom sveta pre svega mislio na tada još tri i po miliona u Rumuniji, Srbiji, Slovačkoj i Ukrajini. Od tada je mađarska manjina u inostranstvu trajna unutrašnjopolitička tema, iako njihov broj opada - danas u susednim zemljama živi još samo oko dva miliona Mađara, piše Dojče vele.
Nijedan drugi mađarski predsednik vlade nije toliko prisvojio "Mađare van matice" kao Viktor Orban. To posebno važi za današnjih 1,1 milion Mađara u rumunskoj Transilvaniji, daleko najveću mađarsku manjinu u Evropi. Njihovu interesnu organizaciju, Demokratski savez Mađara u Rumuniji (RMDSZ), Orban je još pre nekoliko godina pretvorio u privezak svoje stranke Fides.
Kraj "etničke autokratije"
Sociolog Tamaš Kiš, poreklom iz transilvanijskog Kluža, govori stoga o "etničkoj autokratiji". Sličnu zavisnost od Orbana i Fidesa nalazimo i kod Saveza vojvođanskih Mađara (SVM) u Srbiji, kao i, u nešto manjoj meri, kod mađarskih stranaka u Slovačkoj i Ukrajini.
Sada je, međutim, jasno: za sve Orbanu lojalne političare u četiri zemlje, promenom vlasti u Budimpešti nastupila je prekretnica. Novi predsednik vlade Peter Mađar zatražio je od njih da u budućnosti ostanu politički neutralni. Pored toga, želi da reformiše korumpirani sistem finansijske podrške Mađarima u manjinama.
Prekretnica za manjinske političare
Pritom se ne radi o sporednom političkom pitanju, već o panevropskom problemu. Stranke Mađara u Rumuniji i Srbiji imaju delom znatan uticaj na vladinu politiku u svojim državama, naročito u Rumuniji. Obe stranke članice su Evropske narodne partije (EPP), koju je Orbanov Fides napustio 2021. godine. Takođe su članice Federalističke unije evropskih nacionalnosti (FUEN), najvećeg manjinskog krovnog saveza u Evropi, čiji je predsednik dugo bio političar iz RMDSZ. Iz FUEN-a je 2013. godine potekla inicijativa "Minority SafePack" za bolju zaštitu manjina u Evropi, koju je Orbanova vlada koristila za svoju politiku protiv Evropske unije.
I finansijska podrška Orbanove države institucionalnoj mreži manjina razvila se u prekogranični problem. Prema konzervativnim procenama, u prethodnih 16 godina iznosila je više od tri milijarde evra, pri čemu je najveći deo novca završio u Rumuniji. Proverljivi podaci nisu dostupni, jer se podrška Mađarima u inostranstvu sprovodi kroz potpuno netransparentan sistem fondacija i preduzeća.
Radilo se o biračima
Masovno prisvajanje Mađara iz dijaspore od strane Orbana imalo je jedan cilj: birače. Mnogi Mađari u manjinama poseduju mađarsko državljanstvo i kao takvi od 2014. godine imaju pravo glasa na mađarskim parlamentarnim izborima po listama. Posebno su važni Mađari u Rumuniji kao najbrojnija dijaspora. Oni gotovo uvek u ogromnoj većini glasaju za Fides.
Da bi ideološki vezao Mađare u manjinama za svoju stranku, Orban je uspostavio snažno revizionistički-istorijski narativ. Prema njemu, Mađari su nacija koja je u 20. veku, kao nijedna druga u Evropi, bila rastrgnuta i koja zbog toga pati i danas. Ipak, kako glasi Orbanova poruka, ona ostaje jedinstvena - preko granica - s Orbanom kao njenim vođom.
Najbolji odnosi s nacionalistima
Takav diskurs nije sprečavao budimpeštanskog autokratu da održava vrlo dobre odnose s nacionalističkim političarima drugih naroda, poput srpskog predsednika Aleksandra Vučića ili slovačkog premijera Roberta Fica. Prošle godine je čak, povodom predsedničkih izbora u Rumuniji, svojim sunarodnicima preporučio da glasaju za krajnje desničarskog kandidata Đorđa Simiona, koji je ranije bio suorganizator antimađarskih ispada na vojnom groblju u Transilvaniji.
I finansijska podrška Orbanove države institucionalnoj mreži manjina razvila se u ozbiljan prekogranični problem. U susednim zemljama, naročito u Rumuniji, mađarska država finansirala je manjinske institucije, mađarske crkve, obrazovanje na mađarskom jeziku, pa čak i uspostavila sistem etničkog podsticanja privrede kojim su podržavani preduzetnici mađarskog porekla.
"Orban je kupio politiku rumunskih Mađara - i veliki deo manjine. Većina rukovodstva RMDSZ je na taj način u potpunosti postala glasnogovornik Fidesa", kaže za Dojče vele Peter Ekštajn-Kovač. On je advokat, istaknuti liberalni političar mađarske manjine u Rumuniji i bivši ministar za manjine.
Pročitaj još
Mađar zahteva neutralnost
Mađarski premijer Peter Mađar već se sastao s političkim predstavnicima mađarskih manjina u Rumuniji, Srbiji i Slovačkoj - Hunorom Kelemenom, Balintom Pastorom i Laslom Gubikom - i pozvao ih da ubuduće ostanu stranačko‑politički neutralni. Posebno su Kelemen (Rumunija) i Pastor (Srbija) ličnim istupima intervenisali u mađarskoj izbornoj kampanji 2026. godine, sugerišući da samo Orban i Fides mogu da zastupaju interese Mađara u manjinama.
Peter Mađar želi da i dalje podržava mađarske manjine. Već je izjavio da njegova vlada ne namerava da umanjuje već stečena prava. Najavio je, međutim, i retroaktivnu proveru zakonitosti svih isplata manjinama od 2010. godine, kao i reorganizaciju sistema finansijske podrške na nov i transparentan način.
Peter Ekštajn-Kovač nada se da će promene u Mađarskoj doneti i novi podsticaj mađarskim manjinama.
"Moramo se vratiti izvornoj ideji manjinskih interesnih organizacija, koja je podrazumevala da sve neekstremističke struje imaju mesta jedna pored druge unutar iste organizacije", kaže taj liberalno orijentisani advokat i političar.
On od nove mađarske vlade očekuje radikalan zaokret u manjinskoj politici.
"Postoje veoma loši istorijski presedani - setimo se samo Nemačke - u kojima je matična država u nemirnim vremenima koristila svoje manjine s one strane granica. Bilo bi važno stvoriti uslove da Mađarska više nikada ne može sa svojim manjinama da učini ono što je činila tokom Orbanove vladavine."
Ukoliko imate potrebu za radnom snagom nudimo vam mogućnost da na jednostavan način oglasite poziciju za posao.
Radno mesto možete oglasiti u odeljku Oglasi za posao ili jednostavno klikom na ovu poruku.
NAJČITANIJE U POSLEDNJIH 72H
Ostalo iz kategorije Info - Region i svet
EP ukinuo imunitet italijanskom poslaniku u istrazi o Huaveju
16.06.2026.•
0
Evropski parlament izglasao je ukidanje imuniteta italijanskom poslaniku Fulviju Martušijelu, čime su omogućili belgijskim vlastima da istražuju navode o korupciji, koje uključuju kinesku tehnološku firmu Huavej.
Putin raspisao izbore za Državnu dumu za 20. septembar
16.06.2026.•
1
Predsednik Rusije Vladimir Putin potpisao je ukaz kojim se raspisuju izbori za poslanike Državne dume za 20. septembar, saopšteno je na zvaničnom portalu pravnih informacija
Žena ostavila bebu na klupi u parku nakon što joj je data na čuvanje
16.06.2026.•
0
Jedan Skopljanac pronašao je bebu na klupi u parku, gde je ostavila žena kojoj je bila data na čuvanje, saopštila je danas skopska policija.
Prodi: Ako nestane EU, nestaće i civilizacija
16.06.2026.•
9
Bivši predsednik Evropske komisije, sada na čelu Fondacije za saradnju među narodima, Romano Prodi, ocenio je da su nacionalizam i populizam u Evropi prolazna faza.
Švedska usvojila oštre propise o migrantima: Javni službenici kao doušnici i obaveza "lepog ponašanja"
16.06.2026.•
0
Švedski parlament usvojio je zakone koji pojačavaju mere prema imigrantima.
Poskupelo gorivo u Severnoj Makedoniji
16.06.2026.•
1
Benzini u Severnoj Makedoniji od danas su skuplji 1,5 do dva denara, a dizel za pola denara.
Kos: Nove članice EU bez prava veta u ključnim oblastima i 15 godina nakon prijema
16.06.2026.•
13
Nove članice EU mogle bi da izgube pravo veta u pojedinim ključnim oblastima na više i od 15 godina nakon prijema u članstvo na osnovu novih "zaštitnih" klauzula koje bi bile uključene u pristupne ugovore.
Mađarski parlament usvojio ustavni amandman koji bi Orbanu mogao da onemogući povratak na vlast
16.06.2026.•
5
Mađarski parlament je sa 135 glasova za i 50 protiv usvojio ustavni amandman, kojim bi se, ako stupi na snagu, bivšem premijeru Viktoru Orbanu onemogućio povratak na vlast.
Ukrajina otvorila pristupne pregovore sa EU
15.06.2026.•
7
Evropska unija (EU) i Ukrajina danas su otvorile na međuvladinoj konferenciji u Luksemburgu pristupne pregovore i prvi pregovarački klaster 1 - Osnove, saopštila je večeras EU.
Crna Gora privremeno zatvorila još dva poglavlja u pristupnim pregovorima
15.06.2026.•
2
Crna Gora je danas privremeno zatvorila još dva poglavlja u pristupnim pregovorima za članstvo u Evropskoj uniji (EU) na međuvladinoj konferenciji u Luksemburgu na kojoj je zemlju predstavljao premijer Milojko Spajić.
Tramp: Brodovi počeli slobodno da plove kroz Ormuski moreuz
15.06.2026.•
1
Američki predsednik Donald Tramp rekao je da su brodovi počeli slobodno da plove kroz Ormuski moreuz, nakon što je potpredsednik DŽ. D. Vens saopštio da su SAD i Iran "digitalno potpisali" Memorandum o razumevanju.
Izrael kaže da neće da se povuče iz južnog Libana: "Očistićemo ga od lokalnog stanovništva"
15.06.2026.•
2
Izraelski ministar odbrane Izrael Kac rekao je da se Izrael neće povući iz južnog Libana, nakon objave o postizanju sporazuma između SAD i Irana, koji uključuje prekid vatre na svim frontovima, uključujući Liban.
Sin norveške princeze osuđen na četiri godine zatvora zbog silovanja
15.06.2026.•
7
Sin norveške princeze Mete Martin, Marius Borg Hojbi, osuđen je zbog silovanja na četiri godine zatvora.
Ukrajina i Moldavija počinju pristupne pregovore sa EU, Crna Gora zatvara još dva poglavlja
15.06.2026.•
10
Ukrajina i Moldavija otvaraju danas pristupne pregovore sa EU, dok Crna Gora zatvara još dva pregovaračka poglavlja.
SAD i Iran postigli mirovni sporazum
15.06.2026.•
6
Premijer Pakistana Šehbaz Šarif izjavio je da su SAD i Iran postigli mirovni sporazum.
Srušio se avion koji je prevozio padobrance u Misuriju, 12 mrtvih
14.06.2026.•
0
Avion koji je prevozio putnike koji su planirali da provedu sunčano popodne skačući padobranom srušio se u nedelju u Misuriju, usmrtivši svih 12 ljudi u njemu, saopštile su lokalne vlasti.
U sudaru katamarana i jedrilice između Šolte i Brača poginule tri osobe
14.06.2026.•
2
Tri osobe su poginule, a za jednom se traga u nesreći kod Splitskih vrata u kojoj su učestvovali katamaran hrvatske firme sa 118 putnika i jedrilica koja je plovila pod zastavom Francuske na kojoj su bili poginuli.
Kuba spremna da menja privredni sistem, ali SAD traže i promenu političkog
14.06.2026.•
0
Kubanske vlasti su pokrenule privatizaciju privrede uz otvaranje inostranim investicijama, posebno u proizvodnji hrane i turizmu, ali Vašington traži da vlast promeni politički komunistički poredak, javljaju mediji u EU.
Izlazne ankete: Švajcarci odbili inicijativu o ograničavanju broja stanovnika
14.06.2026.•
2
Švajcarci su odbacili antiimigracionu inicijativu krajnje desnice koja je predložila ograničavanje broja stanovnika zemlje, prema projekcijama instituta za ankete gsf.bern, preneli su tamošnji mediji.
Britanski komandosi se ukrcali na ruski tanker
14.06.2026.•
10
Britanske oružane snage su se rano jutros ukrcale na ruski tanker za prevoz nafte iz lažne flote, izjavio je premijer Velike Britanije Kir Starmer.
Podaci Uprave za agrarna plaćanja Republike Srpske objavljeni na dark vebu
14.06.2026.•
2
Privatni podaci 51.000 korisnika usluga Agencije za agrarna plaćanja Republike Srpske pojavili su se na dark vebu, preneli su mediji u Bosni i Hercegovini.
Komentari 6
Particulare matter
Orphan
Realno
Komentari čitalaca na objavljene vesti nisu stavovi redakcije portala 021 i predstavljaju privatno mišljenje anonimnog autora.
Redakcija 021 zadržava pravo izbora i modifikacije pristiglih komentara i nema nikakvu obavezu obrazlaganja svojih odluka.
Ukoliko je vaše mišljenje napisano bez gramatičkih i pravopisnih grešaka imaće veće šanse da bude objavljeno. Komentare pisane velikim slovima u većini slučajeva ne objavljujemo.
Pisanje komentara je ograničeno na 1.500 karaktera.
Napiši komentar