Menu 021

Grad heroj slavi 76 godina od oslobođenja od fašizma: Srećna ti sloboda, Novi Sade

Na današnji dan pre 76 godina Novi Sad je dočekao slobodu.
Novi Sad 23.10.2020. | 08:14 > 10:14
Grad heroj slavi 76 godina od oslobođenja od fašizma: Srećna ti sloboda, Novi Sade
Foto: 021.rs
Tog sunčanog 23. oktobra 1944. godine Novosađani su masovno na ulicama slavili oslobođenje od fašizma, dok su gradom marširali pripadnici Novosadskog partizanskog odreda i drugih jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, a kasnije i Crvene armije. Oni su gonili nemačke naciste, mađarske fašiste, ustaše, četnike i druge domaće izdajnike iz Vojvodine i ostataka zapadne Jugoslavije.
 
Novi Sad je oslobođen bez skoro ijednog ispaljenog metka, sem sporadičnih puškaranja sa zaštitnicama neprijateljskih jedinica uglavnom na širem obodu gradskog područja što u Bačkoj, što u Sremu. Fašističke snage bile su u masovnom povlačenju ka Slavoniji i Sremu gde se formirala linija fronta koja će postati poznati Sremski front narednih meseci.
 
Novi Sad je taj 23. oktobar dočekao nakon gotovo tri i po godine teške okupacije, jer je broj stanovnika prepolovljen zbog masovnih zločina i proterivanja. Privredno je bio devastiran.
 
U tom periodu ostao je bez trećine stanovnika, s obzirom na to da je više od 20.000 ljudi proterano, a oko 5.000 ih je ubijeno na stratištima širom Evrope, odnosno dali su živote u jedinicama NOB-a. Uništavanje grada je bilo takvo da nije bilo ni struje, što je bila i posledica savezničkog bombardovanja tokom leta 1944. godine.
 
Samo stradanje grada je počelo već prvih dana aprila 1941. godine kada su nemački avioni bombardovali Novi Sad. Mitraljez aviona je čak gađao i posmrtnu kolonu, a odmah po ulasku mađarskih fašista su usledila streljanja i ubistva oko 500 Novosađana, uglavnom srpske nacionalnosti.
 
U narednim mesecima na jug Srbije ili u druge krajeve proterani su svi koji su se doselili posle 1918. godine. Ilegalci će uskoro početi da izvode manje akcije protiv mađarskih fašističkih okupatora u Novom Sadu i ustaša u Petrovaradinu, koji je sa Sremom postao deo Nezavisne Države Hrvatske. Nemačkih jedinica uglavnom nije bilo jer su se one skoncentrisale na Banat.
 
U nameri da unište svaki otpor iza kojeg stoji partizanski pokret i Komunistička partija Jugoslavije, ali i kako bi sproveli pljačku, fašisti početkom 1942. godine u južnim delovima Bačke sprovode masovne racije i egzekucije stanovništva. U samom Novom Sadu za tri januarska dana je ubijeno više od 1.200 Novosađana, pretežno Jevreja, Srba, kao i simpatizera Narodnooslobodilačkog pokreta.
 
Masovna ubistva pratila je i pljačka. Nakon Racije, okupator nije ponovio ovako masovan zločin, ali je proleća 1944. godine preostalih nekoliko stotina Jevreja transportovano u Aušvic i druge logore smrti. Mašinerija smrti je bila toliko efikasna da su jedini novosadski Jevreji koji su dočekali oslobođenje postali oni koji su bili pripadnici NOB-a ili koji su nekako preživeli logore smrti.

Novi Sad je takođe bio i među gradovima koje je 1944. godine u nekoliko navrata bombardovala saveznička avijacija koja je gađala jedini železnički most, skladišta nafte Dunavske flotile, koja je bila otprilike na mestu sadašnjeg Ribarca. Gađani su ranžirna stanica (između Detelinare i Novog naselja), aerodrom na Jugovićevu, električna centrala i pojedini industrijski kompleksi, kao što je Elektroporcelan na Podbari. Pred samo povlačenje Nemci su srušili železnički most.

Za to što nije došlo do veće štete i urušavanja Petrovaradinske tvrđave zaslužan je Đildo Pasepane, italijanski ratni zarobljenik, koji je presekao kablove za eksploziv.

Ovo rušenje mosta u ranim popodnevnim časovima 22. oktobra označilo je i odlazak poslednjih okupatorskih jedinica iz Novog Sada, o čemu je svedočio prvi posleratni gradonačelnik, prota Alimpije Popović.

Vrlo brzo na ulicama su se pojavili ilegalci i pripadnici SKOJ-a, koji će sa pojedinim građanima krenuti da obezbeđuju vitalne objekte u Novom Sadu od pljačke, a u toku večeri došlo je do kontakta sa snagama NOVJ koji su dolazili iz Srema i Banata, kao i sa Novosadskim partizanskim odredom koji je u rano jutro 23. oktobra ušao u grad.

Zbog žrtava koje je pretrpeo tokom Drugog svetskog rata Novi Sad je 1975. godine dobio Orden narodnog heroja i proglašen je za Grad heroj.

U danu kada Novi Sad slavi 76 godina od oslobođenja od fašizma, za 021 govore istoričari, svedoci i učesnici borbi koje su se odvijale pre, za vreme i nakon oslobođenja grada i zemlje. Njihove priče možete danas, 23. oktobra, slušati na Radiju 021. Program posvećen Danu oslobođenja Novog Sada počinje u 9 časova. Možete ga pratiti na 92,2MHz, kao i OVDE.

O tome kako je Novosađanin Milan Runić u ruskom tenku oslobađao Srbiju od nacista i fašista možete da čitate na OVOM LINKU.

Za 021.rs pričao je i oslobodilac Novog Sada, borac Sedme vojvođanske brigade, Stevan Vlahović. On se prisetio kako su oslobodioci u Novom Sadu dočekani uz pesmu i cveće, o čemu možete da čitate OVDE.

A kako je italijanski zarobljenik Đildo Pasepane spasio Petrovaradinsku tvrđavu saznajte na OVOM LINKU.

Autor: Žarko Bogosavljević - zarkob@021.rs
Preuzimanje delova teksta ili teksta u celini je dozvoljeno bez ikakve naknade, ali uz obavezno navođenje izvora i uz postavljanje linka ka izvornom tekstu na www.021.rs. Preuzimanje fotografija je dozvoljeno samo uz saglasnost autora.
  • јана
    27.10.2020 16:40

    Срећан дан ослобођења граде Нови Саде!
    Нека је вечна слава свим ослободиоцима!
  • Lalo
    24.10.2020 16:38
    sloboda nije dugo trajala...
    ni 45 godina, a onda su došli Šolevići i ini...
  • Petar
    23.10.2020 21:55
    Okupirali nas bahati
    Grad, kao i cela Srbija su opet okupirani od bahatih, pohlepnih i krimogenih sekti. Od herojstva vise nema ni H. Svake godine imamo ogromne zrtve u stanovnistvu, kulturi, obrazovanju, zdravstvu, u ljudskosti i moralu. Nismo mi dostojni onih koji su oslobadjali ovu zemlju u dva svetska rata.
  • boger
    23.10.2020 19:05
    Nažalost
    Novi Sad nikada nije oslobođen. Samo se smenjuju okupatori.

Komentari čitalaca na objavljene vesti nisu stavovi redakcije portala 021 i predstavljaju privatno mišljenje anonimnog autora.

Redakcija 021 zadržava pravo izbora i modifikacije pristiglih komentara i nema nikakvu obavezu obrazlaganja svojih odluka.

Ukoliko je vaše mišljenje napisano bez gramatičkih i pravopisnih grešaka imaće veće šanse da bude objavljeno. Komentare pisane velikim slovima u većini slučajeva ne objavljujemo.

Pisanje komentara je ograničeno na 1.500 karaktera.

Napiši komentar



Preostalo 1500 Karaktera


* Ova polja su obavezna
O nama Oglašavanje Kontakt Impresum Uslovi i pravila korišćenja Pošalji vest